OSPA W CIĄŻY

Ospa wietrzna, choć zwykle jest chorobą łagodną dzieci i dorosłych, może stanowić poważne zagrożenie zdrowotne w ciąży. 

Czym jest ospa wietrzna i jakie niesie ryzyko w ciąży?

Ospa wietrzna to wirusowa infekcja, która najczęściej pojawia się w dzieciństwie, ale może również wystąpić u dorosłych. Zakażenie wywołuje wirus varicella-zoster (VZV), który atakuje skórę i błony śluzowe, prowadząc do pojawienia się charakterystycznych pęcherzyków. U kobiet w ciąży ospa wietrzna jest szczególnie niebezpieczna, ponieważ może prowadzić do poważnych komplikacji zarówno dla matki, jak i dla rozwijającego się dziecka.

Ryzyko dla matki:
W ciąży zakażenie ospą wietrzną może prowadzić do cięższych postaci choroby, takich jak ospowe zapalenie płuc, które wymaga intensywnego leczenia. Ponadto, kobieta w ciąży może doświadczyć większej liczby pęcherzyków, a także cięższych objawów ogólnych, takich jak gorączka, bóle głowy czy bóle mięśni.

Ryzyko dla dziecka:
Największym zagrożeniem związanym z ospą wietrzną w ciąży jest ryzyko powikłań u dziecka. 

Pierwotna infekcja VZ w pierwszym trymestrze nie zwiększa ryzyka poronienia. Jednakże wiremia występująca w ciągu pierwszych 20 tygodni ciąży może powodować płodowy zespół ospy wietrznej (FVS). Ryzyko wystąpienia wynosi 0,4% przed 13. tygodniem i wzrasta do 2% pomiędzy 13. a 20. tygodniem. 

W przypadku zakażenia w późniejszym etapie ciąży (po 20. tygodniu), ryzyko wrodzonej ospy wietrznej jest mniejsze, jednak dziecko może nadal cierpieć na zespół ospy noworodkowej, który objawia się ciężkimi zmianami skórnymi i stanem ogólnym wymagającym leczenia szpitalnego.

Dzięki postępom w medycynie, obecnie możemy skuteczniej diagnozować i leczyć ospę w ciąży, minimalizując ryzyko powikłań.

Diagnostyka:
Zdecydowaną większość przypadków można zdiagnozować na podstawie typowych objawów klinicznych – wystąpienie wysypki skórnej z towarzyszącą gorączką, bólem głowy i ogólnym złym samopoczuciem. Jeśli kobieta w ciąży miała kontakt z osobą zakażoną, ważne jest szybkie przeprowadzenie badań serologicznych (oznaczenie poziomu przeciwciał), które pomogą ustalić, czy istnieje ryzyko zakażenia.

Leczenie:
Wczesna interwencja może znacznie zmniejszyć ryzyko powikłań. Główne metody leczenia to stosowanie leków przeciwwirusowych, takich jak acyklowir, które skutecznie hamują namnażanie wirusa. Leczenie wspomagające, takie jak obniżanie gorączki, łagodzenie bólu oraz dbałość o odpowiednie nawodnienie organizmu, są równie istotne.

Immunoglobuliny:
W przypadku, gdy kobieta w ciąży nie była wcześniej szczepiona przeciw ospie wietrznej i miała kontakt z osobą zakażoną, rozważa się podanie immunoglobulin (specyficznych przeciwciał), które mogą pomóc w zapobieganiu rozwoju choroby lub złagodzić jej przebieg.

Szczepienie przed ciążą:
Zdecydowanie najlepszym sposobem na ochronę przed ospą wietrzną w ciąży jest wcześniejsze zaszczepienie kobiety. Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i polskich wytycznych, wszystkie kobiety w wieku rozrodczym powinny zostać zaszczepione, jeśli nie miały wcześniej kontaktu z wirusem.

Unikanie kontaktu z osobami zakażonymi ospą wietrzną jest kluczowe. Kobiety w ciąży, które nie chorowały na ospę i nie były szczepione, powinny szczególnie unikać miejsc, w których może dojść do zakażenia, takich jak przedszkola, szkoły czy szpitale. Ponadto warto monitorować stan zdrowia bliskich i w razie podejrzenia infekcji natychmiast skonsultować się z lekarzem.

Ospa w ciąży jest poważnym zagrożeniem, które wymaga szybkiej diagnostyki i odpowiedniego leczenia. Nowoczesne podejście do terapii i prewencji daje dużą nadzieję na zminimalizowanie ryzyka powikłań. Dlatego, jako lekarze, powinniśmy edukować pacjentki na temat profilaktyki, w tym szczepienia przed ciążą, oraz być czujni na potencjalne objawy u kobiet, które mogą być w ciąży. Pamiętajmy, że wiedza to klucz do skutecznej ochrony zdrowia matki i dziecka.

Ospa wietrzna w czasie ciąży może powodować poważne powikłania zarówno dla matki, jak i płodu. Obejmuje to ospę płucną u matki, płodowy zespół ospy wietrznej i ospę wietrzną u noworodka. Profilaktyka pierwotna obejmuje szczepienia przeciwko ospie wietrznej i w wielu krajach stanowi część standardowego programu szczepień dziecięcych. Wczesna profilaktyka poekspozycyjna u podatnych kobiet w ciąży zakażonych immunoglobuliną przeciwko ospie wietrznej i półpaśca ma kluczowe znaczenie w zapobieganiu ospie wietrznej w czasie ciąży i jej niekorzystnym następstwom u płodu i matki. Terapia przeciwwirusowa i odpowiednie leczenie wspomagające poprawiają wyniki leczenia matki i noworodka.

REFERENCJE: 

1. Ospa wietrzna u kobiet w ciąży | Ciąża – mp.pl
2. Nanthakumar MP, Sood A, Ahmed M, Gupta J. Varicella Zoster in pregnancy. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2021 Mar;258:283-287. doi: 10.1016/j.ejogrb.2021.01.009. Epub 2021 Jan 12. PMID: 33494028.
3. Arora N, Sadovsky Y, Dermody TS, Coyne CB. Microbial Vertical Transmission during Human Pregnancy. Cell Host Microbe. 2017 May 10;21(5):561-567. doi: 10.1016/j.chom.2017.04.007. PMID: 28494237; PMCID: PMC6148370.