Kiła – choroba, która może rozwijać się bez objawów przez wiele lat

Kiła, nazywana również syfilisem, jest bakteryjną chorobą przenoszoną głównie drogą płciową. Wywołuje ją krętek blady (Treponema pallidum). Zakażenie może przebiegać etapami, a jego objawy bywają niecharakterystyczne i mogą samoistnie ustępować. Nie oznacza to jednak, że choroba została wyleczona.

U części osób kiła przez wiele lat pozostaje w fazie utajonej i nie powoduje żadnych widocznych dolegliwości. W tym czasie bakterie nadal znajdują się w organizmie. Nieleczone zakażenie może po latach doprowadzić do uszkodzenia układu nerwowego, wzroku, słuchu, serca lub naczyń krwionośnych.

Kiła jest chorobą uleczalną. Najważniejsze znaczenie mają jednak odpowiednio wczesna diagnostyka, prawidłowo dobrana antybiotykoterapia oraz kontrolne badania po zakończeniu leczenia.

Jak można zarazić się kiłą?

Do zakażenia dochodzi przede wszystkim podczas bezpośredniego kontaktu z zakaźną zmianą na skórze lub błonie śluzowej.

Najczęściej ma to miejsce podczas kontaktów seksualnych:

• waginalnych,
• analnych,
• oralnych,
• a niekiedy również podczas pocałunku, jeżeli zakaźna zmiana znajduje się w jamie ustnej lub jej okolicy.

Owrzodzenia mogą być niewielkie i bezbolesne, a ponadto znajdować się w trudno widocznych miejscach, np. na szyjce macicy, w pochwie, odbytnicy lub jamie ustnej. Z tego powodu osoba zakażona może nie wiedzieć, że choruje.

Kiła może zostać również przeniesiona z matki na dziecko przez łożysko. Zakażenie w ciąży może prowadzić do rozwoju kiły wrodzonej i poważnych powikłań u płodu. Transmisja przez krew jest możliwa, ale obecnie – dzięki badaniom dawców – należy do rzadkości.

Czy kiłą można zarazić się przez toaletę albo basen?

Kiłą nie można zarazić się poprzez zwykłe, codzienne kontakty, takie jak:

• korzystanie z tej samej toalety,
• wspólne używanie naczyń i sztućców,
• noszenie tych samych ubrań,
• korzystanie z basenu,
• dotykanie klamek lub innych przedmiotów,
• przebywanie z osobą zakażoną w jednym pomieszczeniu.

Krętek blady jest bakterią wrażliwą na warunki panujące poza organizmem człowieka. Do zakażenia dochodzi przede wszystkim przez bezpośredni kontakt z zakaźną zmianą lub drogą przezłożyskową.

Objawy kiły – jak rozpoznać zakażenie?

Kiła bywa nazywana „wielkim naśladowcą”, ponieważ może powodować dolegliwości podobne do objawów wielu innych chorób. Jej przebieg dzieli się na kilka etapów: kiłę pierwszego okresu, drugiego okresu, fazę utajoną oraz kiłę późną. Objawy zależą od etapu zakażenia.

Kiła pierwszego okresu – niebolesne owrzodzenie

Pierwszym objawem kiły jest zazwyczaj tzw. zmiana pierwotna. Najczęściej ma postać niewielkiego owrzodzenia pojawiającego się w miejscu, przez które bakteria dostała się do organizmu.

Zmiana może wystąpić:

• na prąciu lub mosznie,
• na wargach sromowych,
• w pochwie albo na szyjce macicy,
• w okolicy odbytu lub w odbytnicy,
• na ustach, języku albo w gardle.

Typowe owrzodzenie jest niebolesne i często nie powoduje świądu. Niekiedy zmian jest kilka, a ich wygląd może odbiegać od klasycznego obrazu. W pobliżu mogą powiększyć się węzły chłonne.

Owrzodzenie zwykle goi się samoistnie po kilku tygodniach. Samo zagojenie zmiany nie oznacza jednak ustąpienia zakażenia – bez leczenia choroba przechodzi do kolejnego stadium.

Kiła drugiego okresu – wysypka i objawy ogólne

W kolejnym etapie bakterie rozprzestrzeniają się po organizmie. Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów jest rozsiana wysypka, nazywana osutką kiłową. Może przyjmować postać plam, grudek lub krost i obejmować różne części ciała, w tym dłonie oraz podeszwy stóp.

Mogą pojawić się również:

• gorączka lub stan podgorączkowy,
• ból gardła,
• bóle mięśni,
• bóle głowy,
• osłabienie i uczucie rozbicia,
• uogólnione, zwykle niebolesne powiększenie węzłów chłonnych,
• zmiany na błonach śluzowych,
• przerzedzenie lub ogniskowe wypadanie włosów,
• zaburzenia pigmentacji skóry,
• wilgotne, zakaźne zmiany w okolicy narządów płciowych lub odbytu.

Dolegliwości mogą ustąpić bez leczenia, lecz bakterie nadal pozostają w organizmie.

Kiła utajona – zakażenie bez widocznych objawów

Po ustąpieniu objawów kiła może przejść w fazę utajoną. Osoba zakażona nie zauważa wówczas żadnych zmian skórnych ani innych dolegliwości. Taki stan może utrzymywać się przez wiele lat.

Kiłę utajoną wykrywa się przede wszystkim na podstawie badań krwi. Brak objawów nie oznacza wyleczenia ani braku ryzyka powikłań. Wczesna kiła utajona może także wiązać się z nawrotem zakaźnych zmian.

Kiła późna – poważne powikłania zakażenia

U części nieleczonych osób po wielu latach mogą rozwinąć się powikłania narządowe. Kiła późna może uszkodzić między innymi:

• mózg i rdzeń kręgowy,
• nerwy obwodowe,
• oczy,
• narząd słuchu,
• serce,
• aortę i inne naczynia krwionośne,
• skórę, kości oraz narządy wewnętrzne.

Kiła układu nerwowego, czyli kiła nerwowa, może wystąpić nie tylko w późnym stadium – zajęcie układu nerwowego jest możliwe na różnych etapach zakażenia. Niepokojącymi objawami są m.in. silne bóle głowy, zaburzenia czucia, osłabienie mięśni, trudności z koordynacją, zaburzenia pamięci lub zmiany zachowania.

Nagłe pogorszenie wzroku albo słuchu u osoby z podejrzeniem kiły wymaga pilnego kontaktu z lekarzem.

Kiła w ciąży – zagrożenie dla dziecka

Krętek blady może przedostać się przez łożysko i zakazić płód. Nieleczona kiła w ciąży zwiększa ryzyko:

• poronienia,
• obumarcia płodu,
• porodu przedwczesnego,
• małej masy urodzeniowej,
• śmierci noworodka,
• rozwoju kiły wrodzonej.

Dziecko zakażone w okresie życia płodowego może początkowo nie wykazywać objawów. Później mogą pojawić się zaburzenia neurologiczne, uszkodzenie wzroku lub słuchu oraz zmiany dotyczące kości, zębów i innych narządów.

Zgodnie ze standardem opieki okołoporodowej w Polsce badanie przesiewowe w kierunku kiły wykonuje się na początku ciąży – do 10. tygodnia lub podczas pierwszej wizyty. U kobiet ze zwiększonym ryzykiem zakażenia badanie przewiduje się również między 33. a 37. tygodniem ciąży. Światowa Organizacja Zdrowia podkreśla, że dodatni wynik u ciężarnej wymaga niezwłocznej oceny i leczenia. Penicylina jest jedynym lekiem o potwierdzonej skuteczności w zapobieganiu kile wrodzonej.

Diagnostyka kiły – jakie badania wykonać?

Rozpoznanie kiły opiera się na wywiadzie, badaniu lekarskim oraz wynikach badań laboratoryjnych. Najczęściej wykonuje się badania serologiczne z próbki krwi.

W diagnostyce wykorzystuje się dwie podstawowe grupy testów.

Testy niekrętkowe – VDRL i RPR

Testy niekrętkowe, takie jak VDRL lub RPR, mogą być wykorzystywane jako badania przesiewowe oraz do oceny aktywności zakażenia. Wynik ilościowy, podawany w postaci miana przeciwciał, pomaga także monitorować odpowiedź na leczenie.

Dodatni wynik VDRL lub RPR nie zawsze oznacza kiłę. Wyniki fałszywie dodatnie mogą występować m.in. w przebiegu niektórych infekcji, chorób autoimmunologicznych lub w ciąży. Dlatego wynik należy zweryfikować testem krętkowym.

Testy krętkowe – TPHA, TPPA, FTA-ABS i testy immunoenzymatyczne

Testy krętkowe wykrywają przeciwciała swoiste dla Treponema pallidum. Służą do potwierdzania kontaktu z bakterią, ale zazwyczaj pozostają dodatnie przez wiele lat, często nawet do końca życia – również po skutecznym leczeniu.

Z tego powodu dodatni test krętkowy nie zawsze oznacza aktywne zakażenie wymagające ponownej antybiotykoterapii.

Wynik musi zostać oceniony łącznie z:

• wynikiem testu VDRL lub RPR,
• występującymi objawami,
• informacją o wcześniejszym leczeniu,
• czasem możliwego zakażenia,
• wynikami wcześniejszych badań.

Przy bardzo świeżym zakażeniu badania krwi mogą być jeszcze ujemne. Jeżeli doszło do ryzykownego kontaktu albo występuje podejrzane owrzodzenie, lekarz może zalecić powtórzenie testów w odpowiednim terminie lub wykonanie dodatkowych badań.

Leczenie kiły – czy syfilis można całkowicie wyleczyć?

Kiłę można skutecznie wyleczyć antybiotykiem. Podstawowym lekiem jest penicylina, a dokładny schemat terapii zależy m.in. od stadium choroby, czasu trwania zakażenia oraz ewentualnego zajęcia układu nerwowego, wzroku lub słuchu.

Nie należy podejmować leczenia samodzielnie ani stosować antybiotyków pozostałych po wcześniejszych terapiach. Nieprawidłowy lek, dawka lub czas leczenia mogą być nieskuteczne.

Po rozpoznaniu kiły konieczne jest również:

• poinformowanie partnerów seksualnych, którzy powinni zgłosić się na badania i konsultację,
• wykonanie badań w kierunku innych infekcji przenoszonych drogą płciową, w tym HIV,
• powstrzymanie się od kontaktów seksualnych zgodnie z zaleceniami lekarza,
• wykonanie kontrolnych badań serologicznych.

Partnerzy seksualni, zależnie od czasu i rodzaju kontaktu, mogą wymagać nie tylko diagnostyki, lecz również leczenia jeszcze przed uzyskaniem wyników. Decyzję podejmuje lekarz.

Penicylina usuwa bakterie z organizmu, ale nie zawsze może cofnąć uszkodzenia, które powstały wcześniej. Dlatego szybkie rozpoznanie ma kluczowe znaczenie.

Kontrola po leczeniu kiły

Po zakończeniu terapii pacjent powinien pozostawać pod kontrolą lekarską. Skuteczność leczenia ocenia się na podstawie stanu klinicznego oraz zmian miana testów niekrętkowych, takich jak VDRL lub RPR.

Terminy badań kontrolnych zależą od stadium choroby, zastosowanego leczenia, ciąży, współistniejącego zakażenia HIV oraz indywidualnej sytuacji pacjenta. Sam dodatni test krętkowy nie świadczy o nieskuteczności terapii, ponieważ może pozostać dodatni mimo wyleczenia.

Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia kiłą?

Ryzyko można ograniczyć poprzez:

• stosowanie prezerwatyw podczas seksu waginalnego i analnego,
• używanie prezerwatyw lub chusteczek lateksowych podczas seksu oralnego,
• ograniczenie liczby partnerów seksualnych,
• unikanie kontaktu seksualnego w przypadku owrzodzeń lub innych niepokojących zmian,
• regularne badania w kierunku infekcji przenoszonych drogą płciową,
• wykonanie testów po ryzykownym kontakcie lub zmianie partnera,
• poinformowanie partnerów o rozpoznanym zakażeniu.

Prezerwatywa istotnie zmniejsza ryzyko, ale nie zapewnia całkowitej ochrony, ponieważ zakaźne zmiany mogą znajdować się również na skórze nieosłoniętej prezerwatywą.

Przebycie i wyleczenie kiły nie zapewnia odporności. Możliwe jest ponowne zakażenie.

Kiedy wykonać test na kiłę?

Badanie warto wykonać, gdy:

• doszło do kontaktu seksualnego bez zabezpieczenia,
• partner lub partnerka otrzymali diagnozę kiły,
• pojawiło się niebolesne owrzodzenie w okolicy intymnej, odbytu lub jamy ustnej,
• wystąpiła niewyjaśniona wysypka, szczególnie na dłoniach lub stopach,
• doszło do zmiany partnera seksualnego,
• rozpoznano inną infekcję przenoszoną drogą płciową,
• planowana jest ciąża lub trwa ciąża,
• występuje zwiększone ryzyko zakażeń przenoszonych drogą płciową.

Nie warto czekać na pojawienie się objawów. Kiła może przebiegać całkowicie bezobjawowo, a jej obecność można wówczas wykryć jedynie za pomocą badań.

Jeśli podejrzewasz zakażenie, nie odkładaj diagnostyki. Umów konsultację i wykonaj odpowiednie badania – nawet wtedy, gdy nie masz żadnych objawów.

Najczęściej zadawane pytania o kiłę – FAQ

Czy kiła jest uleczalna?

Tak. Kiłę można skutecznie leczyć antybiotykami, najczęściej penicyliną. Terapia nie zawsze cofnie jednak trwałe uszkodzenia powstałe przed jej rozpoczęciem.

Czy kiła może nie dawać objawów?

Tak. Po fazie objawowej zakażenie może przejść w fazę utajoną i przez wiele lat nie powodować żadnych widocznych dolegliwości.

Czy zagojenie owrzodzenia oznacza wyleczenie?

Nie. Zmiana pierwotna może zniknąć samoistnie, mimo że bakterie nadal pozostają w organizmie.

Czy kiłą można zarazić się przez seks oralny?

Tak. Zakażenie jest możliwe, jeżeli dojdzie do kontaktu błony śluzowej lub uszkodzonej skóry z zakaźną zmianą.

Czy prezerwatywa całkowicie chroni przed kiłą?

Prezerwatywa znacznie zmniejsza ryzyko, ale nie eliminuje go całkowicie. Owrzodzenie może znajdować się poza obszarem osłoniętym prezerwatywą.

Czy po wyleczeniu można ponownie zachorować?

Tak. Przebycie kiły nie zapewnia trwałej odporności, dlatego możliwe jest ponowne zakażenie.

Czy dodatni test krętkowy zawsze oznacza aktywną kiłę?

Nie. Testy krętkowe mogą pozostawać dodatnie przez wiele lat po skutecznym leczeniu. O wyniku decyduje łączna ocena testów, objawów i historii leczenia.

Znajdziesz mnie na Instagramie @dr_strus – dzielę się tam wiedzą medyczną i odpowiadam na najczęstsze pytania Pacjentek.

Do zobaczenia!