Tabletki antykoncepcyjne – jak działają i czy są odpowiednie dla każdej kobiety?

Tabletki antykoncepcyjne to jedna z metod zapobiegania ciąży. Nie ma jednak jednego preparatu, który będzie najlepszy dla wszystkich. Tabletki różnią się składem, schematem przyjmowania i możliwymi przeciwwskazaniami, dlatego ich dobór powinien uwzględniać stan zdrowia oraz potrzeby pacjentki.

Jak działają tabletki antykoncepcyjne?

Tabletki złożone zawierają estrogen i progestagen. Ich głównym działaniem jest zahamowanie owulacji, czyli uwolnienia komórki jajowej z jajnika. Zagęszczają również śluz szyjkowy, co utrudnia plemnikom przedostanie się do macicy.

Tabletki jednoskładnikowe, nazywane też minipigułkami, zawierają tylko progestagen. Działają przede wszystkim przez zagęszczenie śluzu szyjkowego, a niektóre z nich hamują również owulację. Szczegóły zależą od substancji czynnej. Zmiany w błonie śluzowej macicy mogą towarzyszyć działaniu hormonów, ale nie należy przedstawiać zapobiegania zagnieżdżeniu jako głównego mechanizmu antykoncepcji.

Jak prawidłowo je przyjmować?

Najważniejsze jest stosowanie tabletek zgodnie z ulotką konkretnego preparatu. Opakowania mogą zawierać na przykład:

• 21 tabletek hormonalnych, po których następuje przerwa,
• 21 tabletek hormonalnych i 7 placebo,
• 24 tabletki hormonalne i 4 placebo,
• tabletki przyjmowane w schemacie ciągłym.

Tabletki placebo nie zawierają hormonów. Przy prawidłowym stosowaniu opakowania są elementem schematu, a nie dodatkową przerwą.

Pierwszą tabletkę często można rozpocząć przyjmować w pierwszym dniu miesiączki, ale dopuszczalny moment rozpoczęcia zależy od preparatu i sytuacji, na przykład od zmiany innej metody antykoncepcji. Czasem przez pierwsze dni potrzebne jest dodatkowe zabezpieczenie. W razie pominięcia dawki postępowanie również zależy od rodzaju tabletki – sprawdź ulotkę lub zapytaj lekarza bądź farmaceutę.

Czy tabletki mogą być nieodpowiednie?

Szczególnej oceny wymagają przede wszystkim tabletki zawierające estrogen. Lekarz powinien poznać historię zdrowia, zmierzyć ciśnienie i zapytać o czynniki ryzyka. Znaczenie mogą mieć między innymi:

• przebyta zakrzepica lub zatorowość,
• migrena z aurą,
• udar lub niektóre choroby układu krążenia,
• ciężkie albo niekontrolowane nadciśnienie,
• cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi,
• niektóre choroby wątroby lub aktualny rak piersi,
• palenie papierosów po 35. roku życia.

Niektóre objawy, takie jak niewyjaśnione krwawienia z dróg rodnych, wymagają wyjaśnienia przed rozpoczęciem stosowania tabletek. Obecność czynnika ryzyka nie zawsze wyklucza wszystkie metody hormonalne – tabletki jednoskładnikowe i inne metody mogą mieć inny profil bezpieczeństwa. O wyborze decyduje indywidualna ocena medyczna.

Możliwe działania niepożądane i ryzyka

Na początku stosowania mogą wystąpić plamienia, zmiany krwawień, nudności, bóle głowy lub tkliwość piersi. U części osób pojawiają się też zmiany nastroju. Objawy często łagodnieją z czasem, ale jeśli utrzymują się lub są uciążliwe, porozmawiaj z lekarzem – czasem pomaga zmiana preparatu lub schematu.

Rzadkim, ale ważnym ryzykiem tabletek z estrogenem są powikłania zakrzepowo-zatorowe. Ryzyko udaru lub zawału również może wzrastać, zwłaszcza gdy występują dodatkowe czynniki ryzyka. W przypadku nagłego bólu w klatce piersiowej, duszności, jednostronnego obrzęku lub bólu nogi albo nagłych zaburzeń widzenia czy mowy, pilnie skontaktuj się z pomocą medyczną.

Związek antykoncepcji hormonalnej z ryzykiem nowotworów jest złożony. Stosowanie tabletek wiąże się z niewielką zmianą ryzyka niektórych nowotworów, a jednocześnie z mniejszym ryzykiem raka jajnika i endometrium. Warto omówić własną historię zdrowotną z lekarzem i pamiętać o zalecanych badaniach profilaktycznych, w tym o profilaktyce raka szyjki macicy.

Tabletki nie chronią przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową – w tym celu stosuje się prezerwatywy.

Tabletka antykoncepcyjna nie jest „jedna dla wszystkich”. Dobór preparatu powinien uwzględniać Twoje zdrowie, czynniki ryzyka i preferencje.

Umów konsultację

Zmagasz się z nawracającymi infekcjami intymnymi? Nie lecz kolejnego epizodu „w ciemno”. Umów konsultację ginekologiczną i zadbaj o diagnostykę, która pomoże znaleźć rzeczywistą przyczynę problemu.

Masz pytania lub wątpliwości?

Znajdziesz mnie na instagramie @dr_strus – dzielę się tam wiedzą medyczną i odpowiadam na najczęstsze pytania Pacjentek.

Do zobaczenia!

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Przy redagowaniu i rozwinięciu artykułu wykorzystano narzędzie AI. Grafiki zostały wygenerowane za pomocą narzędzi AI.